Als beleid voelt als dwang, kan het nodig zijn om juridische stappen te onderzoeken. Via deze blog wil ik peilen of er voldoende draagkracht is om vervolgstappen te zetten tegen de manier waarop ASN de ID-check nu voorlegt.

De kernvraag rondom de ID-check

Al maanden ben ik bezig met de ID-check van ASN. Sinds we in de gaten kregen dat de mailtjes geen spam waren (zie ook mijn blog daarover), maar een serieuze push om data te delen in ruil voor het openhouden van onze bankrekening heb ik veel uitgezocht en geschreven. We hebben allereerst een klacht ingediend en daarna zijn we in bezwaar gegaan.
Ik heb contact gezocht met diverse instanties en één ding is me inmiddels duidelijk geworden: ASN presenteert de heridentificatie als wettelijke verplichting, maar de concrete methode lijkt vooral een keuze van de bank. Beleidsvrijheid wordt dat genoemd…
En juist daar zit voor mij de kern. Niet de vraag óf een bank klanten mag identificeren en verifiëren, maar of ASN deze specifieke digitale of externe route mag afdwingen alsof het rechtstreeks uit de wet volgt.

Het volledige dossier met geschreven brieven en bronnen vind je op mijn pagina over de digitale ID-check bij de bank.

Mijn kernvraag die uit het geheel volgde is: welke identificatie- en verificatiehandeling is wettelijk noodzakelijk, welk deel is beleidsmatig toegevoegd en waarom zou die zwaardere route, gezien proportionaliteit, dataminimalisatie en klantbelang, noodzakelijk zijn?

Identificeren bij een bank

Steeds weer heb ik naar de bank benoemd, dat ik snap dat ze willen weten wie hun klanten zijn. We zijn dan ook niet tegen identificatie van klanten. Daarnaast snap ik dat de bank aan bepaalde wetten moet voldoen.

Maar we zijn het er niet mee eens dat een bank zonder verdere onderbouwing een digitale route of externe route mag afdwingen. En ja, ik zie het als afdwingen omdat er bij weigering een blokkade van je rekening volgt. Oók als iemand wel bereid is zich persoonlijk bij een ASN-filiaal te identificeren met een geldig paspoort of identiteitsbewijs. 

Hoever mag de controle van een bank gaan?

De digitale weg naar identificatie en verificatie dringt zich steeds meer aan ons op. Hoe lastig is het inmiddels geworden voor iedereen die zonder mobiel leeft, of voor de ouderen onder ons, om zich nog te redden in de maatschappij. En waar houdt dit op? Hoever reikt de beleidsvrijheid van instanties en wat hebben we aan een AVG als die gemakkelijk opzij geschoven wordt onder het mom van algemeen belang?

Gaat het hier nog om wie ik ben als mens en of ik kan aantonen wie ik ben? Of gaat het eigenlijk om de verplichte digitale route die we moeten accepteren om nog toegang te krijgen tot gewone voorzieningen?

En is het normaal als het gaat om een wet met betrekking tot witwassen van geld, dat ik dan risico’s draag met betrekking tot hacken en lekken van data terwijl ik al jaren klant ben? Zonder ook maar één keer iets gedaan te hebben wat niet door de beugel kon? Slaat beleid dan niet door en worden we niet allen als ‘niet betrouwbaar’ gezien ténzij anders bewezen? En dan ook nog alléén digitaal bewezen door het delen van data?

Waarom ik bezwaar heb tegen de ASN ID-check

Nogmaals, we zijn niet tegen identificatie en verificatie. Maar we staan niet achter de gekozen methode. Zelfs niet nu ASN komt met een alternatieve methode zonder gezichtsscan (via AMP) kunnen we ons niet vinden in hun beleid. Want waarom is bij de AMP-route NFC of OCR nodig? Als ik mijn paspoort toon, kunnen die gegevens ook gewoon in het systeem genoteerd worden toch?
Waar blijven mijn gegevens als ze verzonden en bewaard worden bij AMP? En via welke bedrijven gaat de verzending en opslag? Hoe bewaart ASN vervolgens alle info?

Het zijn meerdere bedrijven die via dit traject toegang krijgen tot de data. Uiteraard beveiligd wordt er dan gezegd.  Maar ik heb ook begrepen dat voor financiële ondernemingen een uitzondering geldt op de normale AVG-plicht om betrokkenen persoonlijk te informeren bij een datalek. Dat doet bij mij de nodige bellen rinkelen. Want juist als ASN meer identiteitsgegevens wil vastleggen en bewaren, wil ik ook weten welk risico wij als klant dragen als er iets misgaat.

Kortom: de bank hanteert een beleid waarbij het, voor ons, de vraag is wat onder wettelijke verplichting valt. Wij lopen als klant risico met onze data en de bank hoeft het niet eens per se te melden als er wat met mijn data gebeurt.
Het voelt een beetje alsof we een onderpand moeten geven om gebruik te kunnen maken van hun diensten, maar dat we geen garanties krijgen over wat er gebeurt als ze ons onderpand kwijtraken…
Worden we dan persoonlijk geïnformeerd? Kunnen we dan nog iets herstellen? En wie draagt uiteindelijk het risico?

Oh en het is eigenlijk nog gekker, want als ik wel het onderpand geef, maar mijn partner niet, dan verlies ik ook toegang tot hun diensten en daarmee dus, in dit geval, toegang tot ons geld.

Wat zijn mijn rechten bij (her)identificatie?

Inmiddels heb ik contact gehad met verschillende rechtshulpverleners. Het bijzondere daarvan is dat je dan merkt dat iedereen zomaar een eigen opvatting van de wet kan maken. Het meest bijzondere advies dat ik kreeg: ga maar akkoord (evt. onder voorbehoud) om blokkade te voorkomen, maar blijf wel vragen stellen. Uhm… bij akkoord liggen de gegevens daar hè? Hoe denk ik die dan nog veilig te kunnen stellen?

Een advocaat die ik sprak, gaf aan dat zij wel duidelijke aanknopingspunten ziet om de werkwijze van de bank te laten toetsen. Ze heeft het echter erg druk en kan de kar om iets te beginnen niet trekken. Juridische ondersteuning kan ze, zoals het nu lijkt, wel gaan bieden. Vandaar dus nu mijn onderzoek naar draagkracht.

Waarom ik juridische stappen tegen ASN onderzoek

Een procedure starten tegen een groot instituut vraagt nogal wat. Allereerst moet de drempel overwonnen worden waarbij we vaak denken: wat kan ik in mijn eentje doen? Maar als we dat allemaal denken gebeurt er sowieso niets.

Doordat ik schreef over mijn bezwaar, heb ik gemerkt dat veel meer mensen vragen hadden of bezwaar hebben gemaakt bij ASN. Ook blijkt inmiddels dat de afhandeling in de praktijk niet overal hetzelfde verloopt en soms mede afhankelijk is van de medewerker die je treft.
Hoe bijzonder is dat als wat ASN doet, wettelijk verplicht is?

Overigens wil ik mijn complimenten uitspreken naar de medewerkers die durven handelen naar wat zij zelf normaal en logisch vinden. Een medewerker die aan durft te geven dat hij degene die hij voor zich ziet staan herkent in het paspoort en daarom de ID-check afvinkt, die heeft mijn respect. En in mijn ogen is dit de weg die we te gaan hebben als we onze maatschappij menselijk willen houden. Niet de digitale verplichting, maar het menselijke contact zouden we weer hoog in het vaandel moeten zetten.

Maar even terug naar het punt van verdere actie nemen: zoiets kost tijd, geld en draagkracht. Daarom wil ik onderzoeken of er mensen zijn die dit belangrijk genoeg vinden om op de hoogte te blijven en eventueel mee te dragen.

Wil je op de hoogte blijven of mogelijk bijdragen?

Samen kunnen we duidelijker laten zien dat er serieuze vragen zijn bij deze werkwijze. Voor mij gaat het om de vraag of toegang tot ons eigen geld afhankelijk mag worden gemaakt van een digitale route die verder gaat dan wat aantoonbaar wettelijk noodzakelijk is.

Daarom wil ik graag van je weten of je mee wilt lopen op dit pad. Ongeacht of je klant bent bij de ASN, want waar de ASN mee bezig is zal ongetwijfeld steeds meer toegepast worden. Niet alleen voor toegang tot bankgegevens, maar op veel gebieden in het dagelijkse leven.

Wil je updates ontvangen over de voortgang en sta je ervoor open om, als dat nodig blijkt, met je naam of handtekening een mogelijke vervolgstap te ondersteunen? Vul dan dit formulier in met in ieder geval jouw voornaam en mailadres. (Je kunt op de groene link klikken of onderaan deze blog op de roze knop klikken als je eerst verder wilt lezen.)
Graag hoor ik ook of je eventueel financieel wilt ondersteunen als het traject tot verdere stappen gaat leiden.

Je zit met het invullen nergens aan vast. Het helpt mij vooral om te zien of er voldoende draagvlak is om verdere juridische of maatschappelijke stappen te onderzoeken. Samen kunnen we immers zoveel dragen! Wanneer het zover komt, dan krijg je van mij bericht met de vraag of je jouw bijdrage wilt bevestigen.

En ja, ik weet dat er wegen zijn via petities en crowdfundingplatforms, maar ik kies er nu voor om dit eerst via mijn eigen website te organiseren. Zo houd ik overzicht, kan ik rechtstreeks communiceren met mensen die willen meelezen of meedragen en blijf ik onafhankelijk van voorwaarden van externe platforms.

Waar vind je juridisch advies over de ID-check?

Heb je zelf vragen over jouw traject bij de bank of een andere instantie? Dan begrijp ik dat je die vragen graag wilt stellen. Ik ben echter geen juridisch adviseur en kan je dus ook geen advies geven. Ik houd je op de hoogte van mijn stappen, maar je draagt altijd zelf verantwoordelijkheid voor de stappen die jij zet.

Wil je me toch een vraag voorleggen of jouw ervaring delen, zodat ik ze (anoniem) kan verzamelen voor het dossier, stuur me dan een e-mail of appje (liever niet bellen). Om mijn tijd en energie te bewaken is dat voor mij het prettigst werken. Doorgaans reageer ik altijd vlot terug, maar ik merk dat me dat niet meer altijd lukt, dus excuus als het wat langer duurt. Mijn focus ligt op het grotere geheel.

Voel je ook vooral vrij om zelf op zoek te gaan naar hulp. Neem contact op met een rechtsbijstandsverzekering. Klop aan bij het juridisch loket. Neem contact op met advocaten, mensen in de Tweede Kamer. En niet omdat daar de oplossing per se ligt, want ook elk (rechts)systeem heeft zo zijn eigen beleid. Maar hoe meer ruchtbaarheid er gegeven wordt aan de ontwikkelingen, hoe duidelijker het wordt dat er vragen zijn bij het beleid dat nu ingezet wordt.

Voor alle duidelijkheid: wat ik schrijf is niet bedoeld als opruiing of als oproep tot verzet. Het is bedoeld als aanmoediging om verantwoordelijkheid te nemen, vragen te blijven stellen en je stem te laten horen wanneer beleid raakt aan privacy, keuzevrijheid en toegang tot je eigen geld.
Want regels in de maatschappij zijn prima en kunnen enorm nuttig zijn, maar wanneer de keuzevrijheid wegvalt en beperkend beleid een verplichting wordt, dan mogen we toch zeker gaan nadenken waar we voor willen staan.

Vrijheid, verantwoordelijkheid en digitale afhankelijkheid  

Het is denk ik wel duidelijk uit mijn schrijven naar aanleiding van dit hele traject, dat het voor mij niet alleen over de bankprocedure gaat. Het gaat over de vraag hoe wij als mensen om willen gaan met macht, digitale afhankelijkheid en toegang tot gewone of noodzakelijke voorzieningen.

Zagen we de afgelopen jaren niet hoe makkelijk mensen beperkt kunnen worden door een digitaal vinkje? Beseffen we inmiddels hoe ver beleid kan gaan wanneer we digitaal onze data up-to-date moeten houden om te kunnen blijven deelnemen aan de maatschappij? En hoe kwetsbaar het wordt wanneer toegang tot eigen geld of maatschappelijke voorzieningen geblokkeerd kan worden omdat iemand niet voldoet aan een opgelegde digitale route?

Voor mij gaat het dus om vrijheid zonder dwang. Daarom blijf ik kritische vragen stellen. En ik hoop dat er uiteindelijk een grote groep mensen samen gaat staan voor die vrijheid. Voor onszelf, maar vooral ook voor onze kinderen en kleinkinderen.

Meer lezen?

Privacy First schreef over de toenemende risico’s van identificatie en het kopiëren en opslaan van identiteitsgegevens. Dit artikel sluit aan bij mijn bredere zorg over dataminimalisatie en digitale afhankelijkheid.

Over de auteur

Johanna Koopman is schrijver en zelfstandig ondernemer. Zij schrijft vanuit haar eigen ervaringen over dankbaarheid, persoonlijke ontwikkeling, mindset, (moes)tuinieren, water, leefomgeving en veranderingen in de maatschappij. Daarnaast is zij onafhankelijk Enagic®-distributeur en begeleidt zij mensen wereldwijd bij vragen over onder andere Kangen Water® en emGuarde.
Lees meer over Johanna